Nút Bần Rượu Vang: Chiếc Nút Nhỏ, Drama Lớn Hơn Phim Hàn

Bạn có biết cái nút bần rượu vang bé tí có lý lịch dày hơn cả hồ sơ xin việc của một ứng viên kỳ cựu không? Mỗi lần bạn xoay đồ khui, kéo nút ra và nghe tiếng “pop” đầy mãn nguyện, thì phía sau tiếng “pop” ấy là cả mấy nghìn năm lịch sử đang âm thầm vỗ tay.

Nút bần rượu vang không chỉ để chặn rượu khỏi chảy lênh láng. Nó gắn bó với cách con người cất giữ, chở đi và thưởng thức rượu từ thời cổ đại đến giờ. Nói cách khác, nó là “nhân viên gương mẫu” của ngành vang, làm việc cần mẫn mà chẳng ai nhớ tên.

Thời cổ đại: Nút bần rượu vang đã đi làm từ lúc bạn chưa biết “Wi-Fi” là gì

Từ hàng nghìn năm trước, con người đã đau đầu với một bài toán: làm sao cho rượu đừng rỉ ra ngoài và đừng “làm quen” với không khí quá nhiều. Và nút bần là một trong những lời giải tự nhiên đầu tiên.

Các ghi chép và phát hiện khảo cổ cho thấy người Hy Lạp và La Mã cổ đại từng dùng nút bần để bịt các loại bình chứa, trong đó có bình đựng rượu. Bình phổ biến thời đó là amphora, một chiếc bình gốm to bự, kiêm luôn chức năng đựng và chuyên chở đủ thứ hàng hóa. Hiểu nôm na là “thùng carton” của thế giới cổ đại.

Có điều, nút bần thời đó chưa có dáng hình trụ xinh xắn như bây giờ. Tùy miệng bình và thứ được chứa bên trong mà người ta dùng đủ kiểu nút, đủ kiểu vật liệu. Nói trắng ra là thời đó chưa có tiêu chuẩn hóa, ai có gì xài nấy.

Sau thời La Mã, nút bần không biến mất, nhưng cũng chưa “lên hương” thành hình ảnh gắn liền với chai vang. Nó giống như một diễn viên phụ tài năng đang chờ vai chính.

Tóm lại, nút bần rượu vang được biết đến từ thời cổ đại, nhưng phải đợi chai thủy tinh phát triển thì nó mới dần thành “ngôi sao” của việc đóng chai vang hiện đại.

Thế kỷ XVII: Nút bần rượu vang gặp được “chân ái” mang tên chai thủy tinh

Một thời gian rất dài, rượu vang sống trong thùng gỗ, chở đi bằng thùng gỗ, bán cũng bằng thùng gỗ. Chai thủy tinh thì có từ trước, nhưng những chiếc chai thuở đầu méo mó, mỗi cái một dáng, độ bền thì tùy vào “vận may”. Cất rượu lâu dài trong mấy cái chai đó thì hơi giống chơi xổ số.

Rồi đến thế kỷ XVII, kỹ thuật làm chai thủy tinh tiến bộ hẳn. Chai cứng cáp hơn, rượu có thể được đóng chai, vận chuyển và bảo quản lâu hơn mà không phải cầu nguyện mỗi đêm.

Và đây là lúc nút bần tỏa sáng. Nó có tính đàn hồi: ép cho nhỏ lại để nhét vào cổ chai, vào rồi thì nở ra, bịt kín tương đối tốt. Một vật liệu biết “co được, giãn được”, đúng chuẩn nhân viên văn phòng, nên hợp với việc đóng chai vang như được đo ni đóng giày.

Ở vùng Champagne của Pháp, Dom Pérignon là cái tên hay được nhắc đến như người tiên phong giúp phổ biến nút bần cho vang sủi. Nhưng xin lưu ý: ông không phải người phát minh ra nút bần nhé, đừng giao cho ông cái công không có.

Từ đó, chai thủy tinh và nút bần thành cặp đôi quen thuộc của ngành vang, kiểu “couple” mà đi đâu cũng có nhau. Chai rượu không còn chỉ là vật chứa để rót ra bàn ăn mà còn là phương tiện bảo quản, chuyên chở và cất giữ. Điều này mở đường cho văn hóa thưởng thức vang đóng chai bùng nổ trong những thế kỷ sau.

Đồ khui rượu: Vì nút bần quá chắc, nên con người phải phát minh ra “vũ khí”

Nút bần rượu vang giúp chai kín thì tốt, nhưng nó đẻ ra một vấn đề rất đời: làm sao lấy nó ra mà nút không gãy, chai không vỡ, và bạn không phải nhờ ông hàng xóm to con?

Khi nút bần được nhét sâu vào cổ chai cho kín, việc mở bằng tay không trở thành thử thách. Nhu cầu có dụng cụ chuyên dụng cứ thế mà lớn dần.

Đến cuối thế kỷ XVII, các tài liệu đã nhắc đến dụng cụ mở nút chai. Năm 1795, Samuel Henshall, một mục sư người Anh, được cấp bằng sáng chế cho một mẫu đồ khui nút bần. Một vị mục sư mà lại góp công cho chuyện mở rượu, đúng là cống hiến đa lĩnh vực.

Từ mấy mẫu đơn giản thuở đầu, đồ khui ngày càng được cải tiến. Giờ bạn có cả đồ khui chữ T, đồ khui cánh bướm, rồi loại gấp gọn mà nhân viên nhà hàng hay nhét túi, rút ra nhanh như phim hành động. Thậm chí còn có cả khui điện bấm nút là xong, đúng chuẩn dành cho hội lười

Thao tác mở nút bần đôi khi còn thành một phần của “nghi thức” thưởng rượu, với vẻ trang trọng không kém lễ trao giải. Nhưng nhìn về lịch sử, chiếc đồ khui ra đời chỉ vì một lý do cực kỳ thực tế: lấy nút ra khỏi chai cho tiện.

Nút bần rượu vang làm từ gì? Spoiler: không phải gỗ như bạn nghĩ

Đây là phần dễ gây bất ngờ: nút bần tự nhiên không làm từ phần thân gỗ của cây như nhiều người hình dung. Nguyên liệu của nó là lớp vỏ cây sồi bần, tên khoa học Quercus suber (nghe sang chảnh nhưng thực chất là một cái cây thôi).

Loài cây này mọc chủ yếu ở vùng Địa Trung Hải, và gắn bó đặc biệt với ngành sản xuất nút bần ở Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha. Lớp vỏ của nó nhẹ, đàn hồi, chống thấm, tức là gần như sinh ra để làm nút chai.

Điều hay ho nhất là người ta bóc vỏ mà không cần chặt cây. Bóc xong, cây cứ thế mọc lớp vỏ mới, như thể chẳng có chuyện gì xảy ra. Việc thu hoạch diễn ra theo chu kỳ nhiều năm để vỏ có đủ thời gian tái sinh, coi như cho cây nghỉ phép dài hạn.

Tuy nhiên, đừng tưởng vỏ nào cũng được lên chai vang xịn. Nguyên liệu phải trải qua quá trình trưởng thành, tuyển chọn và xử lý trước khi vào sản xuất. Muốn làm nút chai ở đây cũng phải qua vòng phỏng vấn.

Chính sự kết hợp giữa đặc tính tự nhiên của vật liệu và khả năng bịt kín đã giúp nút bần giữ vững vị trí trong ngành vang qua nhiều thế hệ. Đúng là nhân viên thâm niên.

Lời kết: Chi tiết nhỏ, câu chuyện không nhỏ

Từ những chiếc bình cổ đại đến chai thủy tinh thế kỷ XVII, nút bần đã đi một chặng đường dài cùng ngành rượu vang. Nó góp phần thay đổi cách rượu được đóng gói, bảo quản, vận chuyển, và tạo nên một hình ảnh thân quen trong văn hóa thưởng thức vang.

Ngày nay, nút bần rượu vang vẫn được dùng rộng rãi. Dù công nghệ đóng chai đã đổi thay không ít, chiếc nút bé xíu này vẫn mang trong mình lịch sử hàng nghìn năm, thâm niên mà nhiều người mơ cũng không có.

Vậy nên lần tới khi bạn mở một chai vang, hãy dành một giây tri ân. Phía sau cú xoay đồ khui tưởng chừng đơn giản ấy là cả hành trình của vật liệu, kỹ thuật và văn hóa. Còn nếu nút bị gãy giữa chừng thì… cứ coi như nó đang đòi thêm một chút sự chú ý sau mấy nghìn năm làm việc thầm lặng nhé.
Nguốn tham khảo: https://vinepair.com/wine-blog/history-of-the-wine-corkscrew/

Thông tin liên hệ

Rượu Vang Đà Thành
📍 99-101 Cần Giuộc, An Khê, Đà Nẵng
📞 Hotline/Zalo: 0974.624.498 – 0914.417.506
📘 Fanpage: https://www.facebook.com/vangdathanh
🌐 Website: https://ruouvangdathanh.com